Frå ide til oppgåve

Enten vi skal skrive ei bacheloroppgåve eller ein Ph.D., er det ein del ting som er felles. Vi startar med ein idé om kva vi kan tenke oss å skrive om. Så prøver vi å raffinere den ved å sjå på kva andre har skrive rundt dette temaet: vi ser på sekundærlitteraturen. Deretter formulerer vi ei problemstilling for det vi vil undersøke, finn kjelder og litteratur som kan svare på denne, og analyserer dei. Til sist formulerer vi dei svara vi har funne i ein akademisk oppgåve-tekst, som kan vere på alt frå ti sider for ei bachelor til fleire hundre for ein phd.

Den midterste delen, den med å analysere kjeldene, er naturligvis ulik mellom ein bachelor og ein ph.d. Men dei to andre fasane har mange likheitstrekk, både når det gjeld å finne litteratur på eit tema og å formulere oppgåveteksten, da spesielt korleis ein skal vise til dei kjeldene ein har brukt. Naturligvis ligg lista lågare i ein kort bachelor der vi har eit avgrensa sidetal og bruker mange færre kjelder. Men likevel er mange av prinsippa dei samme, berre i mindre skala, så det kan vere greitt med ei lita rettleiing som er felles for alle nivå.

I denne uformelle oversikta skal vi altså sjå på to ulike delar av arbeidet: For det første: Korleis finn eg fram til kva som er publisert på det temaet eg er interessert i, og for det andre: Korleis skal eg formulere oppgåva mi slik at poenga mine kjem tydelig fram, og kva reglar gjeld for å referere til litteraturen eg har brukt?

Per skal skrive ei oppgåve om oljeindustrien i Irak. Han skriv på sin PC, men er ingen data-nerd, han liker best å ta i og bla i bøker. Etter å ha søkt i Bibsys.no i Explorer, går han derfor heller ned i SV-biblioteket og kikker gjennom hylla for Økonomi, og ser kva bøker han finn der. Så går han til Midtaustensenterets bibliotek og ser kva dei har i hylla merka Irak. I tidsskrifthyllene står heile seriar av Middle East Journal og andre fagtidsskrift; han tar eitt og eitt nummer og ser i innhaldslista om det er noe interessant; han finn mange artiklar der som han kopierer opp og tar med seg.

Når han har gjort seg sine notatar og er klar til å skrive oppgåva, set han inn korte referansar med sidetall kvar plass han viser til ei kjelde, så han hugsar kvar han har det frå. Til slutt fyller han ut detaljane for kvar referanse i teksten, og skriv opp alle kjeldene han har brukt i ei litteraturliste / bibliografi sortert alfabetisk bakerst i oppgåva.

Kari har investert i sin eigen Mac, og når ho først har betalt så mye, så vil ho bruke datamaskina mest mulig når ho skal skrive si oppgåve om reformrørsla i Iran. Ho startar også med å finne ut kva som står i Bibsys, men fortsetter å leite også i andre on-line kjelder etter kva ho kan finne og lese på skjermen. Ho finn fleire bibliografiar der ho kan søke etter temaet sitt, både katalogar over bøker og oversikter over tidsskriftartiklar. For mange av artiklane står det også ei lenke ho kan klikke på for å få heile teksten opp på skjermen. Det er nesten for mange, men ved å bla gjennom og kikke på "abstracts" når slike fins, siler ho ut dei som er verdt å lese. Noen blar ho berre fort gjennom og gjer noen notatar, andre trykker ho ut eller lastar ned som PDF-filar på maskina si.

Karis oppgåve er ei masteroppgåve som ho skal jobbe med ei god stund, og ho har til slutt ei stor samling kjelder å halde styr på. Derfor lager ho seg sin eigen bibliografi over det ho har funne: Ho lastar ned titlane frå dei ulike katalogane til eit referanseprogram, og i dette kan ho seinare sortere og organisere referansane sine på ulike måtar, anten ho har dei som PDF eller berre ein tittelreferanse. Til det formålet har ho funne fram til eit tillegg til Firefox som heiter Zotero; det synes ho er rimelig enkelt og greitt: Når ho har gjort eit søk i Bibsys eller andre katalogar, klikkar ho på eit ikon i Firefox så blir referansen lagt til i hennar private bibliografi. Andre program kan gjere meir avanserte ting, men dette er gratis og klarer seg for henne.

Dette programmet hjelper henne ikkje berre med å halde styr på referansane sine, men også i å skrive dei inn i masteroppgåva på korrekt akademisk vis. Når ho skriv på oppgåva si og skal vise til ein artikkel eller ei bok, så kan ho gjere som Per, og skrive inn detaljane "for hand". Men kvifor det, når alt ligg der i Zotero? I staden velger ho "Add Citation" i Word, får opp ei liste over referansane sine, og klikker på den ho vil vise til. Den blir da satt i Word i det formatet ho har vald, med årstall og sidetall og alt som hører til. Når ho er ferdig med oppgåva si, kan ho velge "Add Bibliography", så blir alle kjelder ho har sitert satt sammen i ei alfabetisk sortert litteraturliste bakerst i oppgåva.

Kven av desse har mest rett, Per eller Kari? Det er opp til kvar enkelt. Vi stiller ingen krav til dataferdigheit eller -bruk, ut over det formelle med innleveringar osv. som ligg i studieplanar og krav frå instituttet. Noen er komfortable med å jakte i alle data-krokar, andre vil helst ikkje.

Men eit råd kan kanskje vere at i første fasen, når det gjeld søk etter sekundærlitteratur, så er det best å bruke begge måtane, både leite i hyller og på nettet. Vi har ting på papir som ikkje finnes elektronisk og som du bør ha lest; men spesielt når det gjeld tidsskrift, kan vi nok nå ved UiB finne fleire artiklar på nettet enn på papir, også innanfor våre fagfelt, så alle bør gjere seg kjent med dei elektroniske søkestadene for ikkje å gå glipp av viktig litteratur.

I den andre fasen, om ein skal skrive litteraturlista i oppgåva si "manuelt" eller bruke eit spesielt referanseprogram, så vil nok fordelen ved det siste først vise seg når du har mange, iallfall fleire dusin titlar å halde styr på. For ei semesteroppgåve med ei litteraturliste på noen få liner, så er det nok meir heft enn det er å vinne. For ei stor oppgåve som ein master eller høgare, kan det derimot hende at vinninga kan vere større enn spinninga, sjøl om det må nok seias at litt tid vil det nok kreve å tilpasse seg denne elektroniske arbeidsmåten, og dess meir kompliserte program (som EndNote eller andre), dess meir innsats men kanskje også større gevinst. I alle fall, ingen forventar at ein skal bruke EndNote, og i resultatet, det du leverer, skal ein ikkje kunne sjå forskjellen.

FRÅ IDÉ TIL OPPGÅVE